از قدیم گفتهاند: «شنیدن کی بود مانند دیدن؟» سوادکوه بینیاز از تعریف است. در بخش مرکزی استان مازندران در دامنه شمالی کوههای البرز مرکزی شهرستانی به نام «سوادکوه» قرار دارد. از شمال به شهرستان قائمشهر از جنوب به سلسله جبال البرز و فیروزکوه، از شرق به شهرستان ساری و از غرب به شهرستان بابل محدود میشود. این شهرستان دارای سه شهر «پلسفید»، «آلاشت» و «زیراب» با بیش از ۱۷۱ روستا به مرکزیت پلسفید است. آب و هوای معتدل و مرطوب در بخش کوهپایه و سرد و خشک در مناطق کوهستانی ویژگی اصلی آن است. اقتصاد مردم سوادکوه بر پایه دامداری، کشاورزی و صنایع دستی استوار است. دامداری بیشتر به صورت سنتی بوده است و دامداران بیشتر ییلاق و قشلاق میکنند. محصولات باغی بیشتر گردو، گیلاس، سیب و غیره را شامل میشود، میوههای جنگلی بیشتر شامل ازگیل، زالزالک، خرمالوی جنگلی و گلابی وحشی است. به علت آب و هوای مناسب و نزدیکی کوه و جنگل زنبورداری و نوغانداری در این شهرستان رواج دارد. از صنایع دستی مردم این شهرستان میتوان به جاجیم و گلیم و وسایل چوبی اشاره کرد. جاجیم آلاشت شهرت جهانی دارد. از نظر حیات وحش زندگی جانوری در نواحی کوهستانی بیشتر شامل کل، بز و قوچ، شوکا، گوزن، پلنگ، گراز و گرگ است که موارد آخر بیشتر در نواحی جنگلی به سر میبرند. پرندگانی نظیر کیک، کبک دری، قرقاول (عروس جنگل) در کوهها و جنگلهای این بخش از خاک میهن جولان میدهند. یکی از زیباترین جلوههای زیبایی این منطقه به خصوص در منطقه «پلسفید» شبخوانی پرندهای ریزجثه و ظریف به نام چرخریسک است که در دل جنگل به وفور دیده میشود.
پلسفید
«پلسفید» مرکز شهرستان سوادکوه در استان مازندران است. این شهر در سهدقیقهو۵۷درجه طول شرقی و هفتدقیقهو۳۶درجه عرض شمالی، در ارتفاع ۵۵۰متری از سطح دریا در دامنههای شمالی رشته کوههای البرز مرکزی و در ناحیهای نیمه جنگلی واقع شده است. پیرامون این شهر را کوههای سامانسی، سیتک، الوات، غلغلوک، گنو و لالنا در برگرفته است، از این رو شهر به صورت طولی و در امتداد جادهای که از میان آن میگذرد، رشد کرده است. رودخانه تالار که از کوههای جنوبی شهرستان سوادکوه سرچشمه میگیرد، از میان این شهر میگذرد. آب و هوای پلسفید معتدل و نیمهمرطوب است. بیشتر دمای آن در تابستانها ۳۴درجه سانتیگراد و کمترین آن در زمستانها ۱۰- درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانهاش حدود ۵۵۰میلیمتر است. در پیرامون پلسفید کشاورزی و دامداری رونق دارد. آب کشاورزی این شهر از رودخانه تالار و آب آشامیدنی آن از چشمهها تأمین میشود. وجود مراتع سرسبز باعث شکوفایی دامداری در این شهر شده است. چنانکه گوشت گوسفند و فرآوردههای لبنی از موادی است که به جاهای دیگر فرستاده میشود. زغالسنگ نیز از دیگر مواد صادراتی این شهر است که از معادن البرز مرکزی که در کنار آبادی کریکلا در چهار کیلومتری پلسفید واقع است، استخراج میشود. یکی از مهمترین عوامل در توسعه پلسفید قرار گرفتن این شهر در کنار راههای ارتباطی است. پلسفید یکی از راههای اتصال تهران به شمال کشور و در مسیر راهآهن تهران شمال واقع شده است.
غار اسپهبد خورشید
غار اسپهبد خورشید در ابتدای مسیر منتهی به خطیرکوه و در دوکیلومتری روستای روانسر قرار گرفته است. در ۱۸۲کیلومتری تهران در جاده فیروزکوه در سهراهی دوآب به سمت شرق یعنی به سمت سمنان و شهمیرزاد ابعاد دهانه ورودی غار حدود ۸۰متر ارتفاع و ۱۰۰متر عرض دارد که با توجه به این ابعاد بزرگترین طاق طبیعی دنیا به شمار میرود. در سمت چپ داخل غارقلعهای مستحکم از سنگ و ساروج در چهار طبقه ساخته شده است که در نوع خود از شاهکارهای معماری است. در سمت راست آن سنگرها و تأسیسات دفاعی مستحکمی ساخته شده که پس از گذشت قرنها همچنان با صلابت و استوار پابرجا مانده است. برای ارتباط بین این دو قسمت مسیری ارتباطی از سنگ و ساروج به عرض دو متر در ارتفاع ۵۰متری ساخته بودهاند که امروز تنها قسمتهایی از آن به جا مانده است. در بیرون دهانه غار نیز بقایایی از آبانبار، سیلوها و دیگر سازههای دفاعی وجود دارد. پایههای به جا مانده در اطراف دهانه غار حاکی از این امر است که به احتمال قریب به یقین اطراف غار توسط همین پایهها محصور بوده است که امروزه آثار قسمتی از این پایهها مشهود است. این غارقلعه که در اواخر دوران ساسانی ساخته شده در قرون اولیه اسلامی سنگر دفاعی مهم طبرستان به شمار میرفت. با توجه به متون تاریخی خورشید شاه آخرین اسپهبد طبرستان هنگام حمله اعراب به ایران به همراه قوم تحت سلطه خویش به آنجا پناه میبرد و لشکر اعراب نیز در کوهپایه غارقلعه آنها را محاصره میکنند. این محاصره دو سال به طول میانجامد و سرانجام با شیوع بیماری در میان قوم خورشید شاه کمکم مردم تلف و در نهایت تسلیم لشکر اعراب میشوند. وجود آبانبارها و سیلوهای موجود در این غارقلعه تصدیقکننده همین روایات است. با به قتل رسیدن خورشید شاه آخرین اسپهبد طبرستان از سوی اعراب پادشاهی اسپهبدان طبرستان نیز سرنگون شد. بر اساس مدارک و شواهد موجود این قلعه تا قرون سوم و چهارم هجری کم و بیش مورد استفاده قرار میگرفته است. غار اسپهبد خورشید (اسپهبد دژ) که دارای بزرگترین طاق طبیعی جهان است، در گویش محلی به نام «لاپ کمر» معروف بوده، لاپ به معنی بریدگی است و چون در دل کوه طاق غار به صورت شکاف و بریدگی است، مردم این نام را بر آن نهادهاند.
دریاچه شورمست
«شورمست» تنها دریاچه طبیعی شهرستان سوادکوه است که وسعت آن ۱۵هزارمترمربع و عمق آن پنج تا ۱۵متر بوده که یکسوم آن کمعمق و پوشیده از جلبک و خزه است. در گذشته حجم دریاچه شورمست بسیار زیاد بود، به طوری که آب سرریز کرده و تبدیل به رودخانه میشد، اما در سالهای اخیر گاهی آب سطح دریاچه پایین میرود. طول و عرض جغرافیایی دریاچه شورمست به ترتیب ۳۰۰متر و ۷۰متر است. شورمست در ارتفاع ۹۴۰متری از سطح دریا قرار گرفته و جزو دریاچههای کوچک ایران به شمار میرود. این دریاچه در ۵/۵کیلومتری شهر پلسفید واقع شده است. دریاچه طبیعی شهرستان سوادکوه در شش کیلومتری غرب شهر پلسفید و در ارتفاعات مشرف به این شهر در مجاورت روستای شورمست واقع شده است. منظره این دریاچه با جنگل اطراف آن که از درختان کهنسال و بلندقامت توسکا پوشیده شده، آن را به یکی از زیباترین اماکن موجود در شهر پلسفید تبدیل کرده است. برخلاف آنچه شنیدهاید، سالهاست مسیر دسترسی به دریاچه آسفالت و ایمنیسازی شده است. پارکینگ بزرگی برای اینکه خودروی شما نزدیکتان باشد، فراهم شده است. سایر امکانات چون تسهیل برپایی کمپ و چاردزدن، سرویس بهداشتی و موارد تفریحی چون قایقسواری از جمله ویژگیهای دریاچه است. اسبهایی برای کرایه در اطراف دریاچه وجود دارند که میتوانید تحت نظارت صاحبان اسبها سوار بر اسب شوید و تجربهای به یاد ماندنی را برای خودتان خلق کنید. ماهیگیری نیز از جمله کارهایی که میتوانید در این دریاچه انجام دهید، هر چند تعداد ماهیهای این منطقه زیاد نیست ولی با کمی صبوری شاید بتوانید برای ناهار خود ماهی داشته باشید. برای رفع نیازهای اساسی و خوراک چندین مغازه در منطقه دریاچه شورمست وجود دارد که میتوانید از آنها خرید کنید. فاصله کم دریاچه طبیعی شورمست با تهران دلیل خوبی است که این روستای دیدنی تبدیل به مقصد گردشگری شود.
